Fonksiyonel Hareket Taraması (FMS) Nedir?

Fonksiyonel Hareket Taraması (FMS), bireylerin hareket kalitesini ölçmek için geliştirilmiş bilimsel bir araçtır. Temel amacı, eklemler arasındaki hareket açıklığını ve vücudun stabilizasyon yeteneğini analiz ederek olası sakatlık risklerini önceden belirlemektir. Özellikle sporcular, fitness ile uğraşanlar ve uzun süre masa başında çalışanlar için fonksiyonel hareket taraması kritik önem taşır.

FMS, tek başına bir tanı aracı değildir. Ancak antrenörler, fizyoterapistler ve spor bilimciler için hareket kalitesini objektif bir şekilde değerlendirmeyi mümkün kılar. Bu test, Statik Postür Testi gibi duruş analizleriyle birlikte uygulandığında kişinin hem statik hizalanması hem de dinamik performansı hakkında bütünsel bir tablo sunar.

FMS Neden Önemlidir?

Sporcular sakatlandığında genellikle sebep, yetersiz hareket kalitesi ve yanlış yüklenmelerdir. FMS, bu riskleri önceden tespit ederek performansı artırmak ve sakatlıkları azaltmak için tasarlanmıştır. Örneğin, dizde ağrı hissetmeyen ama fonksiyonel hareket taraması sonucunda diz hizasında asimetri tespit edilen bir sporcu, doğru egzersizlerle olası sakatlıkların önüne geçebilir.

Bilimsel çalışmalar, düşük FMS skoruna sahip sporcularda sakatlık riskinin anlamlı derecede arttığını göstermektedir. Daha detaylı okumak isteyenler için: PubMed: FMS Araştırmaları.

FMS’in 7 Temel Testi

Fonksiyonel hareket taraması toplamda 7 farklı testten oluşur. Her test, belirli eklem gruplarını ve hareket kalıplarını değerlendirir:

1. Derin Çömelme (Overhead Squat): Omuz, gövde, kalça, diz ve ayak bileği koordinasyonunu ölçer. Ayrıntılı bilgi için Overhead Squat Testi bölümüne bakabilirsiniz.
2. Engel Geçişi (Hurdle Step): Tek taraflı kalça stabilitesi, denge ve simetriyi değerlendirir.
3. Inline Lunge: Kalça, diz ve ayak bileği dizilimi ile gövde stabilitesini analiz eder.
4. Omuz Mobilitesi: Omuz eklem hareket açıklığını ve skapula–torakal uyumu ölçer.
5. Aktif Düz Bacak Kaldırma (ASLR): Hamstring esnekliği ve pelvis kontrolünü değerlendirir.
6. Omurga Stabilitesi/Şınav: Gövde ön zincir stabilitesi ve core aktivasyonunu ölçer.
7. Rotasyonel Stabilite: Çapraz zincir koordinasyonu ve çok düzlemli stabiliteyi analiz eder.

Puanlama Sistemi (0–3 Arası)

• 3: Hareket kusursuz formda tamamlanır.
• 2: Küçük kompansasyonlarla tamamlanır.
• 1: Hareket tamamlanamaz.
• 0: Test sırasında ağrı oluşur (klinik değerlendirme önerilir).

Toplam puan 21’dir. Skorun düşük olması doğrudan bir sakatlık göstergesi değildir; ancak düşük skor ve asimetri, risk faktörlerinin varlığına işaret eder. Functional Movement Systems Resmi Sitesi üzerinden puanlama detaylarını inceleyebilirsiniz.

FMS Öncesi Hazırlık

Fonksiyonel hareket taraması öncesinde kişinin ağır antrenman yapmamış olması önerilir. Rahat kıyafet ve mümkünse çıplak ayakla test yapılır. Ortalama uygulama süresi 10–15 dakika arasındadır. Bu sayede hem üst hem alt ekstremite dengesi hızlıca analiz edilebilir.

Sonuçların Yorumlanması

Test sonuçları, hangi bölgede mobilite hangi bölgede stabilite eksikliği olduğunu ortaya koyar. Bulgulara göre programlama yapılır:

• Mobilite eksikleri: Eklem hareket açıklığı ve doku esnekliği artırılır.
• Stabilite eksikleri: Çekirdek, kalça ve omuz çevresi kasları güçlendirilir.
• Asimetri: Sağ–sol ayrı dozlama, tek taraflı egzersizler önceliklenir.
• Kompansasyon: Yanlış hareket kalıpları ortadan kaldırılır, doğru motor kontrol geliştirilir.

Kimler İçin Uygundur?

Fonksiyonel Hareket Taraması (FMS), sporcuların yanı sıra sağlıklı yaşam isteyen herkes için uygundur. Spor salonuna yeni başlayanlardan, sakatlık sonrası spora dönüş yapanlara kadar geniş bir yelpazede kullanılabilir. Özellikle masa başında çalışan, postür bozukluğu yaşayan kişilerde de değerli veriler sunar.

FMS, tek başına değil, Statik Postür Analizi ve Overhead Squat Testi gibi ölçümlerle birlikte uygulandığında en güçlü sonuçları verir.